Spint bij stekken: De stille moordenaar onder de bladeren
Stekken vermeerderen is magie. Echt waar. Je neemt een stukje van je favoriete plant en binnen een paar weken heb je een nieuwe, jonge plant.
Maar soms verandert die droom in een nachtmerrie. Je stekken beginnen te kwijnen, de bladeren krullen op en er ontstaat een fijn spinrag.
Dan heb je waarschijnlijk spint. Dit is de stille moordenaar onder je bladeren, en hij kan je hele stekkenproject in een paar dagen tijd vernietigen. Laten we dit beestje een keer goed bekijken, zodat je weet wat je moet doen.
Spint of trips: wat zit er in mijn plant?
Als je merkt dat je stekken niet happy zijn, zijn er een paar verdachten. De twee grootste boosdoeners zijn spint en trips. Ze zijn allebei klein, heel klein, en veroorzaken vergelijkbare schade, maar ze zijn totaal verschillend.
Het is dus cruciaal om te weten met wie je te maken hebt.
Spint is een mijt, geen insect. Denk aan een spin, maar dan microscopisch.
Volwassen spintmijten zijn maximaal 0,5 millimeter groot. Ze hebben acht poten en zijn vaak geelbruin van kleur met bruine vlekken op hun rug. Hun larven zijn nog kleiner, ongeveer 0,14 mm, en zijn oranje van kleur met maar zes poten.
Je kunt ze echt niet met het blote oog zien. Spintmijten houden van warmte en droge lucht, en ze zuigen de celinhoud uit je bladeren.
Trips daarentegen zijn wel insecten, en wel gevleugelde. Ze zijn vaak iets langer dan spint, 1-2 mm, en donker van kleur. Je ziet ze sneller bewegen dan spint. Trips krassen de bovenlaag van het blad open en zuigen de sappen eruit.
Hoewel ze allebei schade aanrichten, is de aanpak net even anders. Maar vandaag focussen we op de stille moordenaar: spint.
De eerste symptomen van spint of trips
Het begint allemaal subtiel. Je kijkt naar je pas gestekte Monstera of je jonge Philodendron en je ziet iets geks.
De bladeren zien er niet meer zo fris groen uit. Het is alsof de glans eraf is. Dit zijn de allereerste signalen dat er iets mis is.
Het klassieke teken van spint is het 'stippenpatroon'. Op de bladeren verschijnen kleine, fijne puntjes.
Eerst zijn het nog lichtgele vlekjes, alsof het blad een beetje verbrand is door de zon. Maar het zijn de plekken waar de spintmijten hebben gezogen. Als je niets doet, worden deze vlekken groter en verkleuren ze naar brons of donkerbruin.
Uiteindelijk kan het blad helemaal uitdrogen en afsterven. Bij een ernstige aantasting zie je ook fijne spinragdraden.
Spintmijten produceren deze webben om zich te verplaatsen en te beschermen. Ze zitten vaak verstopt onder de bladeren, in de nerven of op de jonge, nieuwe bladeren die net uitkomen.
Die webben zijn een duidelijk teken dat het goed mis is. Als je die ziet, is het tijd voor actie.
Wat is spint precies?
Spint is een van de meest voorkomende plagen in de kamerplanten- en stekkenwereld. Deze kleine mijten behoren tot de familie van de Tetranychidae. Ze zijn overal ter wereld te vinden en planten zich razendsnel voort.
Een enkele spintmijt is geen probleem, maar omdat ze zo snel vermenigvuldigen, kan een kleine populatie in een mum van tijd een plaag worden.
De levenscyclus van spint is enorm afhankelijk van de temperatuur. Bij kamertemperatuur, zo'n 20-25°C, kunnen ze in slechts een week tijd van ei naar volwassen mijt groeien.
Een volwassen wijfje legt tot 100 eieren in haar leven. Als de omstandigheden ideaal zijn (warm en droog), ontploft de populatie. Dit is precies wat vaak gebeurt bij stekken.
Stekken staan vaak onder een kweekkapje of op een warme vensterbank, de ideale broedplaats voor spint.
Spint zuigt de chlorofyl uit de plantencellen. Daardoor kunnen de bladeren niet meer fotosynthetiseren. De plant krijgt geen energie meer en sterft langzaam weg. Voor een jonge stek, die nog geen reserves heeft, is dit dodelijk.
De wortels kunnen nog wel water opnemen, maar de bladeren kunnen het niet meer verwerken. De plant verliest zijn kracht.
Hoe ziet spint eruit?
Zoals gezegd: met het blote oog bijna niet. Probeer het ook niet.
Veel mensen maken de fout om te denken dat ze spint kunnen zien zitten.
Ze kijken naar een stofje op de bladeren en denken dat het spint is. Dan gaan ze wassen met een zeepmiddel, maar het werkt niet. Waarom? Omdat het vaak geen spint is, of omdat je de beestjes niet echt ziet.
Spintmijten met het blote oog proberen te zien is als een druppel in de oceaan zoeken. Je hebt er een vergrootglas of een loep van 10x vergroting voor nodig. (Biobestrijding, 2024)
Wat je wel kunt zien, zijn de gevolgen. De typische gele stippen op de bladeren.
De fijne spinragdraden, vooral in de hoeken van de bladoksel of tussen de nerven. En de manier waarop het blad krult. Spint houdt van de onderkant van het blad, waardoor de bovenkant gaat opkrullen als een kommetje. Waarom krullen de bladeren van mijn stekje op? Dit is een verdedigingsmechanisme van de plant, maar het helpt niet.
Een makkelijke truc om spint of trips te detecteren, is het witte papiertestje.
Leg een velletje wit papier onder het blad van je plant. Tik zachtjes tegen het blad of wrijf eroverheen. Kijk daarna goed op het papier.
Zie je kleine, bewegende puntjes? Dan is het waarschijnlijk trips.
Zie je niets bewegen, maar zit er een fijn stofje op het papier? Of zie je heel kleine, stille puntjes? Dan is de kans groot op spint. Je kunt ze dan pas zien omdat je ze van het blad af hebt getikt.
Hoe voorkom je spint?
Voorkomen is beter dan genezen, zeker bij stekken. Spint houdt van droge lucht en een stille omgeving. Zorg daarom voor voldoende luchtvochtigheid.
Dit is de allerbelangrijkste tip. Spint kan niet goed tegen vocht.
Een makkelijke manier is om je stekken in de buurt van andere planten te zetten of een luchtbevochtiger te gebruiken. Je kunt ook een bakje met water op de verwarming zetten.
Controleer je planten regelmatig. Voordat je een nieuwe plant in je collectie opneemt, inspecteer je hem grondig. Kijk vooral onder de bladeren en in de jonge knoppen.
Een nieuwe plant kan de oorzaak zijn van een plaag in je hele kamer.
Quarantaine nieuwe planten daarom altijd een week of twee. Ventilatie is ook belangrijk. Zorg voor een lichte luchtbeweging, maar geen tocht. Spint houdt van stille, warme hoekjes.
Een ventilator op de laagste stand kan al helpen om de lucht te circuleren. Bij het stekken is het slim om de kweekbak af en toe te openen voor wat verse lucht. Dit voorkomt dat het te vochtig wordt (en je schimmel krijgt), maar let op de invloed van tocht op je stekjes terwijl je de lucht in beweging houdt.
Hoe kan ik milieuvriendelijk spint bestrijden?
Gelukkig hoef je geen chemische oorlog te voeren. In Nederland is de biologische bestrijding de standaard.
Het is effectief, veilig voor je huisdieren en kinderen, en het werkt vaak beter op de lange termijn. De beste manier om spint mee te bestrijden zijn roofmijten. Dit zijn de natuurlijke vijanden van spintmijten.
Er zijn een paar soorten roofmijten die je kunt inzetten: Deze roofmijten koop je bij gespecialiseerde biologische bestrijdingsbedrijven.
- Phytoseiulus persimilis: Dit is de echte spint-specialist. Hij eet alleen spint en is een moordmachine. Hij is rood en groot (voor een roofmijt). Hij werkt het beste bij temperaturen tussen 20 en 30°C.
- Amblyseius californicus: Dit is een aanvullende soort. Hij eet ook spint, maar overleeft beter bij lagere temperaturen en als er minder spint is. Hij is goed om preventief in te zetten.
- Amblyseius cucumeris: Dit is een alleskunner. Deze roofmijt eet niet alleen spint, maar ook tripslarven. Als je niet zeker weet wat het is, of als je beide plagen verwacht, is dit een veilige keuze.
Ze komen vaak in zakjes met vulmateriaal (meestal boekweit of parelmoer). Je strooit dit uit over de bladeren van je plant. De roofmijten kruipen eruit en gaan op jacht. Het is wel belangrijk dat je ze langzaam op kamertemperatuur brengt voordat je ze uitzet.
Haal het zakje dus niet meteen uit de koelkast en gooi het direct op de plant. Laat het eerst even acclimatiseren om schok te voorkomen.
Hoe kun je spint bestrijden?
Als je te maken hebt met een lichte aantasting, kun je beginnen met een simpele spoelbeurt. Haal je plant onder de lauwwarme douche of spoel de bladeren af met een gieter.
Dit verwijdert het gros van de spint en de webben. Het is een tijdelijke oplossing, maar het kan de populatie flink verkleinen. Doe dit trouwens niet bij stekken die net gepoot zijn en nog geen wortels hebben.
Die kun je beter voorzichtig met een plantenspuit besproeien. De meest effectieve methode is het inzetten van de hierboven genoemde roofmijten.
Zorg dat je de juiste soort kiest. Bij stekken is het slim om preventief te beginnen met Amblyseius cucumeris, omdat die zowel spint als trips aan kan. Zet ze in zodra je de eerste tekenen ziet, of zelfs preventief als je weet dat je gevoelige stekken hebt.
Wat je zeker niet moet doen, zijn huismiddeltjes zoals een mengsel van spiritus en zeep. Dit heeft nauwelijks effect op spint.
De mijten zitten te verstopt en de substantie dringt niet door tot waar ze zitten.
Bovendien kun je de bladeren van je jonge stekken hiermee ernstig beschadigen, wat kan leiden tot gele bladeren aan je stekje. Het is zonde van je tijd en energie.
Moet je van spint in paniek raken?
Nee, absoluut niet. Spint is vervelend, maar het is geen ramp.
Zolang je het op tijd ontdekt, is het prima te bestrijden. Het is een leerproces.
De eerste keer dat je het tegenkomt, schrik je. Je denkt dat je een slechte plantenouder bent. Maar niets is minder waar.
Spint komt voor bij de beste kwekers en plantenliefhebbers. Het is belangrijk om actie te ondernemen zodra je het signaal herkent. Wacht niet tot de hele plant onder het spinrag zit. Een jonge stek die net begint, is kwetsbaar, maar een volwassen plant kan best een beetje spint hebben.
De natuurlijke weerstand van een volwassen plant is sterker. Zie het als een test van je tuiniersvaardigheden.
Je leert je planten beter kennen, je leert plagen herkennen en je leert hoe je de natuurlijke balans in je eigen huis kunt herstellen. Met de juiste aanpak heb je je stekken en planten weer snel gezond.
Levenscyclus spint sterk afhankelijk van temperatuur
De reden waarom spint zo snel gaat, is de temperatuur. Zoals ik al zei, bij 25°C is een spintmijt in een week volwassen. Bij 15°C duurt het veel langer.
Dit is handig om te weten. Als je je stekken in een koelere kamer zet, vertraag je de groei van de plaag.
Combineer dit met verhogen van de luchtvochtigheid en je wint belangrijke tijd om roofmijten in te zetten. De schade begint altijd aan de onderkant van het blad. De mijten zitten graag beschut.
Schadebeeld in het gewas
Ze zuigen op de bladnerven. De bovenkant van het blad reageert hierop met lichte stippen.
Naarmate de aantasting toeneemt, verspreidt de schade zich en kleurt het blad bronsachtig.
De bladranden kunnen omkrullen. Uiteindelijk sterft het blad af en laat het los. Hoewel je bij stekken niet praat over een 'oogst' in de traditionele zin, is het effect hetzelfde.
Schade spint leidt tot lagere oogst
Een gestekte plant die spint heeft gehad, groeit langzamer. De wortelontwikkeling kan achterblijven. De plant wordt minder sterk en is vatbaarder voor andere ziektes. Je uiteindelijke doel is een sterke, volwassen plant.
Spint zet dat proces flink terug. Daarom is snelle bestrijding essentieel voor een goed resultaat.
De meest duurzame en effectieve methode is het inzetten van natuurlijke vijanden. Kies de juiste roofmijt voor jouw situatie.
Spint biologisch bestrijden
Voor stekken onder een kweekkap is Phytoseiulus persimilis vaak de beste keuze bij een uitbraak. Voor preventie of bij een lichte aantasting is Amblyseius cucumeris of californicus perfect. Vergeet niet om de luchtvochtigheid hoog te houden, want roofmijten houden ook van een beetje vocht.
Ze zijn breed verkrijgbaar in Nederland via webshops die gespecialiseerd zijn in biologische bestrijding.
Een zakje met 5000 roofmijten kost ongeveer €15 tot €20 en is voldoende voor een behoorlijke hoeveelheid planten.